Filosofische praktijk, deel 1

Een onderwerp dat mij al jaren intrigeert, is de zogenaamde filosofische praktijk. Een filosofische praktijk is, zoals het woord al zegt, een praktijk waarin filosofie centraal staat.  Zo’n praktijk is te vergelijken met die van een psycholoog of coach. Een filosoof biedt, net als een psycholoog of coach, gesprekken, consults of sessies aan waarin problemen van mensen besproken worden. Maar toch is het anders. De vraag is: hoe anders? Waarin onderscheidt zo’n praktijk zich van andere vormen van hulpverlening. Is het eigenlijk wel hulpverlening, of moet je het eerder dienstverlening noemen?

Nut van filosofie
Ik geloof wel in de mogelijkheid om mensen op een filosofische manier te helpen met hun persoonlijke vragen. Uit ervaring weet ik dat mensen er enorm mee geholpen kunnen zijn als hun situatie wordt uitgelegd.  Dat geeft op verstandelijk gebied verheldering, en op emotioneel gebied opluchting. Mensen kunnen de situatie weer aan. Verder kan een filosoof mensen helpen om de dingen in perspectief te plaatsen. Wat een filosoof doet, is concrete situaties op een abstract niveau doordenken. Juist door naar aanleiding van een concrete situatie na te denken, ontstaat er behalve meer begrip ook enige afstand tot die situatie. Een gevolg daarvan is, dat die beter hanteerbaar wordt. Minder duister en ongrijpbaar.

Filosofie en levensovertuiging
In het verleden heb ik enkele cursusdagen bijgewoond van de Basisopleiding praktische filosofie die gegeven wordt door de Internationale School voor Wijsbegeerte. Wat ik daarvan vooral heb geleerd, is dat elke filosoof op een eigen manier de praktijk vorm geeft. Ik zou het bijvoorbeeld onjuist vinden om een bepaalde opvatting van filosofie aan een ander op te willen leggen. Tijdens de opleiding werd verkondigd dat filosofie redelijk is, en daarom hoger staat dan religie. Maar zoiets kan je alleen zeggen vanuit een bepaalde opvatting van de rede. En in dit geval bleek die geïnspireerd te zijn door het rationalisme van Spinoza. In een filosofische praktijk gaat het er echter niet om bepaalde filosofische opvattingen uit te dragen en te verdedigen. Mogelijk dat in een academische context op een offensieve wijze de ideeënstrijd kan worden aangegaan. Maar in het kader van een filosofische praktijk vind ik het niet respectvol om bepaalde ideeën op te willen leggen. Zelf zou ik het ook erg onplezierig vinden als iemand onder het mom van filosofie een bepaalde denkwijze zou willen opleggen. Zo moet het wat mij betreft dus zeker niet.

Dit brengt wel bij een ander belangrijk punt: de betekenis van mijn christelijke levensovertuiging in het kader van de uitoefening van een filosofische praktijk. Ik vind het pertinent onjuist om onder het mom van filosofie een religieuze overtuiging te propageren. Iets wat veel gebeurt, vaak gaat het dan om vormen van oosterse filosofie/religie, zoals zenboeddhisme. Daarbij wordt mijns inziens voorbijgegaan aan het essentiële onderscheid van filosofie en religie. Bij filosofie gaat het om het begrijpen van de dingen. Dat is een heel menselijke behoefte die de gesprekspartners in een filosofisch consult met elkaar verbindt. Bij religie gaat het om de vraag: Waar geloof je in? Waar sta je zelf? Bij het antwoord op die vragen is niet alleen het verstand betrokken, maar ook, en misschien wel meer, de wil. Praktisch bezien betekent het voorgaande dat ik me in een filosofisch gesprek wel vrij zou voelen om, als daar aanleiding voor is, te zeggen hoe ik zelf in het leven sta. Het kan verhelderend zijn om dat op een bepaald moment naar voren te brengen. En de ander mag daar ook naar vragen, en heeft dan recht op een eerlijk antwoord. Maar als filosoof kan ik religieuze overtuigingen, net als ‘all the rest’, alleen maar onderzoeken.

Shlomit C. Schuster
Rede. Wil. Religie. Het zijn grote onderwerpen. Voor dit blogbericht is er genoeg over gezegd.  De komende tijd wil ik de filosofische praktijk aan een nader onderzoek onderwerpen. Dat wil ik doen door  verslag te doen van wat ik leer van het boek “Filosofische praktijk. Een alternatief voor counseling en psychotherapie” van Shlomit C. Schuster. In dit boek, dat in 1999 in een Nederlandse vertaling verscheen bij uitgeverij Lemniscaat in Rotterdam en nog steeds verkrijgbaar is, zet Schuster haar visie op een filosofische praktijk uiteen. En die is zeker de moeite waard.

Message Sent (go back)

Advertisements

3 comments

  1. Mooi initiatief neef! Genoeg stof voor een vervolggesprek. Is het werkelijk zo afgebakend als je schrijft? ‘Filosofie gaat over het begrijpen van dingen’ en ‘bij religie: waar geloof je in’? Wordt hoe je dingen begrijpt niet voor een groot deel bepaald door levensbeschouwing/religie?

  2. Waarde neef, dank voor je vraag. Met de passage waar je op doelt, wil ik duidelijk maken dat je vanuit de filosofie niet tot een geloof (in de zin van levensleer of heilsleer of wijze van leven) kan komen. Daarvoor is meer nodig dan redelijk denken. Je moet er ook ‘aan willen’, open voor staan, voor kiezen. In die zin is het inderdaad zo afgebakend. Achter die stellingname zit natuurlijk een opvatting over de betekenis van de rede in relatie tot het hart, de wil, het gevoel, de verbeelding, de ziel, de geest. Een opvatting die terug te voeren is op denkers als Augustinus, Pascal, Kierkegaard. Overigens ook bij vele anderen.

    Natuurlijk is ook de context belangrijk. De betreffende passage wil antwoord geven op de vraag hoe je enerzijds een filosofische praktijk gestalte kan geven zonder je eigen overtuiging te verloochenen, en anderzijds een ander niets oplegt onder het mom van filosofie. En daarachter zit weer de vraag: wat versta je onder filosofie? En wat mij betreft is filosofie, in elk geval in de context van een filosofische praktijk: de activiteit van het nadenken. Dat geloof en denken in de praktijk met elkaar verweven zijn, bedoel ik niet te ontkennen. Het roept dan wel de vraag op: hoe ga je daar mee om? Die vraag heb ik geprobeerd te beantwoorden.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s